We leven in een maatschappij die ongelofelijk goed is geworden in denken. In analyseren, begrijpen, verklaren en benoemen. We leren al vroeg dat we problemen kunnen oplossen door erover na te denken, door het juiste inzicht te krijgen of door het juiste verhaal te vormen. Ook in persoonlijke ontwikkeling en in de hulpverlening zie je dit overal terug. We praten over wat er gebeurt, waarom het gebeurt en hoe we het anders zouden willen.
En toch zie ik het keer op keer gebeuren.
- Mensen die echt zoveel weten over zichzelf, maar zich nog steeds onveilig voelen in hun lijf.
- Die exact kunnen uitleggen waar hun patronen vandaan komen, maar er in het moment geen beweging in ervaren.
- Die begrijpen waarom hun hond doet wat hij doet, maar in de dagelijkse praktijk vast blijven lopen.
Niet omdat ze het niet goed doen of omdat ze niet gemotiveerd zijn. Maar eigenlijk simpelweg omdat inzicht alleen het lichaam niet meeneemt.
Onze maatschappij is ingericht op het brein. Op controle, op verklaren, op vooruitdenken. Voelen is iets wat we ‘later’ doen als het rustiger is. Of als we sterk genoeg zijn. Maar juist dat voelen is wat we onderweg zijn kwijtgeraakt.
Lichaamsgericht werken nodigt uit tot een hele andere beweging. Niet weg van denken, maar terug naar de plek waar ervaring daadwerkelijk wordt opgeslagen, verwerkt en veranderd. Het lichaam!
Wat is lichaamsgericht werken?
Lichaamsgericht werken vertrekt vanuit een fundamenteel ander uitgangspunt dan veel cognitieve benaderingen. Het gaat ervan uit dat het lichaam geen “uitvoerder” is van het brein, maar een intelligent systeem op zichzelf. Alles wat we meemaken (zeker wat raakt aan veiligheid, verbinding en overleving) wordt eerst lichamelijk geregistreerd.
Nog voordat we ergens woorden aan kunnen geven, reageert ons zenuwstelsel al. Het spant aan, trekt zich terug, bevriest of zoekt nabijheid. Dat gebeurt echt razendsnel en grotendeels buiten ons bewuste denken om. Pas daarna vormen we er een verhaal bij.
“Het lichaam reageert altijd eerst. Het verhaal komt later.”
Wanneer we uitsluitend cognitief werken, proberen we verandering te creëren op het niveau van dat verhaal. We herschrijven overtuigingen, we analyseren patronen, we begrijpen waar iets vandaan komt. Dat kan heel verhelderend zijn, begrijp me niet verkeerd, maar het raakt vaak niet de plek waar de oorspronkelijke imprint ligt.
Die ligt opgeslagen in spierspanning, ademhaling, houding, beweging en in alles wat ooit niet gevoeld mocht worden omdat het te veel was, te snel ging of te onveilig voelde. Lichaamsgericht werken nodigt uit om juist daar aanwezig te zijn. Om niet alleen te vragen: “Wat denk je?” maar ook: “Wat gebeurt er nu in je lijf?”.
Systemisch gezien is dat echt essentieel, want veel patronen zijn niet van vandaag. Ze zijn ontstaan in een ander systeem, in een andere context, soms zelfs generaties terug. Het lichaam draagt die informatie nog, ook wanneer het hoofd het allang ‘begrepen’ heeft.
Wat zijn lichaamsgerichte oefeningen?
Lichaamsgerichte oefeningen zijn geen trucjes of snelle interventies. Het zijn geen technieken die je ‘even inzet’. Ze zijn uitnodigingen tot vertraging, tot waarneming en tot contact.
Dat kan iets eenvoudigs zijn, zoals bewust voelen hoe je zit, hoe je adem stroomt of waar je lichaam spanning vasthoudt. Maar ook werken met gronding, met oriëntatie in de ruimte, met het voelen van grenzen, met beweging of juist met stilstand.
In mijn werk zie ik vaak dat mensen gewend zijn om alsmaar door te gaan. Om zichzelf te reguleren via controle, aanpassen of presteren. Lichaamsgerichte oefeningen brengen daar iets anders in, want ze maken zichtbaar waar iemand zichzelf nog draagt en waar het lichaam eigenlijk verlangt naar steun, rust of begrenzing.
Lichaamsgericht werken met honden
Bij het werken met honden wordt dit nog duidelijker. Honden reageren niet op onze woorden, intenties of goede bedoelingen. Ze reageren op onze staat van zijn. En op onze ademhaling, onze spierspanning, onze innerlijke rust of juist onrust.
Wanneer iemand leert om zijn eigen lichaam te reguleren, verandert vaak het gedrag van de hond zonder dat er iets actief ‘getraind’ wordt. Niet omdat de hond dan “iets nieuws geleerd wordt”, maar omdat het systeem ontspant. En dat blijft prachtig om te zien!
“Gedrag verandert wanneer het systeem eerlijk wordt.”
Waarom cognitief begrijpen vaak niet genoeg is
Begrijpen kan ongelooflijk helpend zijn, maar dingen alleen begrijpen verandert het zenuwstelsel niet. Ik zal je een paar voorbeelden geven:
- Je kunt rationeel weten dat je veilig bent, terwijl je lichaam nog steeds in alertheid staat.
- Je kunt begrijpen dat iets voorbij is, terwijl je lijf blijft reageren alsof het elk moment opnieuw kan gebeuren.
Dat is geen onwil of weerstand, maar een teken dat het lichaam nog geen nieuwe ervaring heeft gehad.
“Het lichaam laat niet los, omdat jij het begrijpt, maar omdat het iets anders heeft ervaren.”
Echte verandering ontstaat niet doordat we het oude verhaal herschrijven, maar doordat het lichaam een nieuwe ervaring opdoet. Een ervaring van veiligheid, van keuzevrijheid of simpelweg vertraging. Pas dan kan het systeem iets loslaten wat ooit noodzakelijk was.
In een maatschappij die gericht is op snelheid, productiviteit en mentale controle, voelt dat vaak spannend. Want voelen vraagt iets heel anders van ons! Het vraagt dat we niet meteen weten, oplossen of ingrijpen. Maar dat we aanwezig blijven bij wat er is, ook wanneer dat ongemakkelijk of onduidelijk voelt.
De systemische laag van lichaamsgericht werken
Systemisch werken zonder het lichaam te betrekken, blijft vaak hangen op inzichtsniveau. We zien wel de patronen, herkennen dynamieken en kunnen ze heel goed benoemen. Maar de echte beweging ontstaat wanneer het lichaam mag meedoen!
- Het lichaam laat zien waar onze loyaliteiten zitten.
- Waar grenzen vervagen.
- Of bijvoorbeeld waar iemand zichzelf kleiner maakt om erbij te blijven horen.
Niet in woorden, maar in houding, spanning, adem en dieper!
Wanneer iemand systemisch begrijpt dat hij altijd draagt voor anderen, maar dit lichamelijk nog steeds doet, verandert er in de praktijk weinig tot niets. Pas wanneer het lichaam mag ervaren hoe het is om te leunen, te ontvangen of jouw innerlijke “ja/nee” te voelen zonder schuld, ontstaat er een nieuwe ordening.
Dat is ook waarom ik in al mijn opleidingen zo nadrukkelijk lichaamsgericht werk. Omdat het zoveel eerlijker is. Ons lichaam liegt nooit! En het laat prachtig zien waar iemand werkelijk staat, los van wat hij of zij denkt te moeten voelen of zeggen.
Waarom voelen geen luxe is, maar noodzaak
Veel mensen hebben geleerd dat voelen iets is voor later. Voor als het rustig is. Voor als alles geregeld is. Voor als ze sterk genoeg zijn. Maar voelen is juist de weg naar veiligheid en stevigheid.
Wanneer we het lichaam blijven negeren, zoekt het andere wegen om gehoord te worden. En dat gebeurt dan via (lichamelijke) klachten, via overprikkeling, of via gedrag dat niet meer ‘logisch’ lijkt. Dit geldt zowel voor mensen als honden.
“Wat niet gevoeld mag worden, zoekt een andere uitweg.”
Lichaamsgericht werken is geen extra verdieping, het is wat mij betreft een fundament. Het herstelt de verbinding tussen binnen en buiten, tussen denken en ervaren, tussen intentie en impact.
En misschien nog wel het belangrijkste… Het brengt ons terug naar onszelf.
Waarom ik dit niet alleen deel, maar ook doceer
Alles wat ik hierboven beschrijf, is niet iets wat ik er “bij” doe. Het is de basis van hoe ik werk, hoe ik kijk en hoe ik opleid. In de opleiding Systemisch & Energetisch werken met honden staat lichaamsgericht werken niet als losse module, maar dus ook echt als fundament.
In de opleiding werken we voortdurend op meerdere lagen tegelijk. We kijken systemisch naar patronen en dynamieken, maar we blijven niet hangen in het verhaal. We oefenen ook met aanwezig zijn in het lijf, met regulatie van het zenuwstelsel, met waarnemen zonder direct te willen ingrijpen.
Dat vraagt echt wel moed om te vertragen, om niet altijd meteen te willen weten. En om jezelf tegen te komen in plaats van eromheen te werken. Maar het is precies die bereidheid die maakt dat je steviger, helderder en veiliger wordt in je werk.
En misschien nog wel belangrijker dat je niet leegloopt, maar gevoed blijft!
Ik geloof niet in professionals die alles onder controle moeten hebben. Ik geloof in professionals die zichzelf kennen, reguleren en kunnen blijven voelen, ook wanneer het spannend wordt. Die weten wanneer ze kunnen dragen en wanneer ze moeten zakken.
Meer weten over deze opleiding?
De opleiding Systemisch & energetisch werken met honden is er voor mensen die bereid zijn om die beweging te maken. Naar binnen, naar beneden, naar wat er werkelijk speelt. Zodat je van daaruit anderen kunt begeleiden samen met de hond als prachtige spiegel! 19 februari start er een nieuwe groep.